गणेश वनसागर हा नांदेडचा लोककलावंत.काळ्या मातीतला हा कलावंत काल कोरोनाचा बळी ठरला.अवघ्या पन्नासीत तो गेला. ही घटना चुटपूट लावणारी आहे.नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यात असलेलं गोळेगाव. हे या कलावंताचं गाव.त्याला शालेय जीवनापासूनच नृत्य आणि नाट्याची विशेष आवड.गणेश वनसागर या कलावंताची पहिल्यांदा भेट झाली कथाकार मित्र दिगंबर कदम यांच्या लोकसंवाद मध्ये.बहुधा ते दुसरे अथवा तिसरे साहित्य संमेलन असावे.
विख्यात लेखिका प्रतिमा इंगोले या संमेलनाच्या अध्यक्ष होत्या आणि आम्ही उद्घाटक होतो.देवीदास फुलारी, नारायण शिंदे,महेश मोरे ही मित्र मंडळी सोबत होतीच.कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वी गणेश वनसागरे यांच्या गणगौळणीची झलक झाली. संमेलनाच्या शेवटच्या टप्प्यात गणेशच्या लावण्यांचा कार्यक्रम होता. त्यातील 'या रावजी,बसा भावजी..' या लावणीचा तुकडा त्याने आरंभीच सादर केला आणि आख्खा सभामंडप डोक्यावर घेतला.शिट्ट्या आणि वाहवांचा वर्षाव झाला.
काजळ,लिपस्टिक,बुचडा,वेणी,कंबरपट्टा,दंडकडे इ. सर्व साहित्य त्याच्याकडे असायचं.कार्यक्रम सादर करण्यापूर्वी किती तरी वेळ तो आरशासमोर उभा राहून स्वत:ला नटवत असे.आपला मेकअप उत्तम झालेला आहे हे लक्षात आल्यावर हळूच एखादी बट डोळ्यावर उडवत असे.खरे तर गणेशला स्रीपात्र शोभून दिसेल अशी अंगकांती लाभलेली होती. गोरापान वर्ण,टपोरे डोळे,सरळ नाक आणि उंचीपुरी देहयष्टी असलेला गणेश जेव्हा मंचावर यायचा आणि सभागृहाला झुकून वंदन करायचा तेव्हा प्रेक्षकांच्या कडाडून टाळ्या पडायच्या.
गणगौळण,लावणी,भारूड,पोवाडा,कथ्थक हे सगळे प्रकार तो लीलया सादर करायचा. त्याने सादर केलेल्या बैठकी लावणीला वन्समोअर मिळाला नाही, असे कधी झाले नाही.त्याच्या भारुडाने प्रेक्षक मंत्रमुग्ध होत.
गणेश वनसागर हा गुरू नसलेला गुणी कलावंत.जेथे कुठे मंच मिळेल तेथे जाणारा. आपली कला इमानेइतबारे सादर करणारा.कधीच मानधनासाठी अडून न बसणारा. प्रेक्षक,श्रोत्यांचे समाधान हीच माझी पुंजी या न्यायानं नम्र होणारा. या लोककलावंताची दखल ना इलेक्ट्रॉनिक मिडियानं घेतली ना शासनानं. कलेचं शिगोशिग अंग असूनही या लोककलावंताला मोठा मंच गवसला नाही.आपल्या अवतीभोवतीचे किरकोळ कलावंत खूप कांतीमान झालेले दिसतात.परंतु गणेश सारख्या काळ्या मातीतील हरहुन्नरी कलावंताला मात्र व्यापक अंगण लाभत नाही. त्याची कला सर्वदूर जाऊ शकत नाही.ही मोठी खेदाची बाब आहे.
लोककलेसाठी आपलं जगणं सार्थकी लावणारा गणेश वनसागरे हा लोककलावंत कोरोना काळात गेला. या कलावंताला सतत प्रोत्साहन देणारी आणि अपंगत्वाच्या आधारानं बँकेत सेवारत असलेली सहचारिणी,एक मुलगा आणि एक मुलगी यांना सोडून या बावनकशी कलावंताने आपली जीवनयात्रा मध्येच संपविली,ही मोठी यातनादायी बाब आहे.
ही कलाप्रांताची मोठी हानी आहे. या बावनकशी कलावंताला
भावपूर्ण श्रद्धांजली!
- डॉ. जगदीश कदम, नांदेड
गणेश वनसागर यांच्यावरील रिपोर्टची अशोक कुबडे यांची यू ट्यूब लिंक : https://youtu.be/23-BZ79hlVI
डॉ.संजयजी बोरूडे आभारी आहे.
जवाब देंहटाएंएक गुणी कलावंत हरपला
जवाब देंहटाएंह्या गुणी कलावंताची एकदा भेट व्हायला हवी होती .
जवाब देंहटाएंभावपूर्ण श्रद्धांजली !
करकाळा येथे मी ९ व्या लोकसंवाद ग्रामीण साहित्य संमेलनात सहभागी होतो. त्यावेळी माझे मित्र कथाकार राजेंद्र गहाळ संमेलनाध्यक्ष होते. त्यावेळी गणेश वनसागर यांची लावणी नृत्यकला जवळून पाहिली आहे. त्यांनी सादर केलेले भारूडही अप्रतिम होते. एक उत्तम कलावंत हे जग सोडून गेल्याचं दुःख नक्कीच आहे. या गुणी कलावंताला भावपूर्ण श्रद्धांजली!
जवाब देंहटाएंलोककलावंताला श्रद्धांजली.
जवाब देंहटाएंआदरणीय सरजी खूप छान... खरं तर आपला ब्लॉग खूप पूर्वीपासून असायला हवा होता. उशीरा का होईना आपण ब्लॉग लिहायला सुरुवात केली. गणेश वनसागर या लोककलावंताच्या कारकीर्दीचा लेखा जोखा अप्रतिम...
जवाब देंहटाएंअनेक ठिकाणी नवसागर यांची भेट व्हायची. ते भेटायचे तेव्हा स्रीवेषातच असायचे. बरगुंडं व्हयील गं हे प्रचंड आवडलेलं... महात्मा कबीर समता परिषदेच्या कार्यक्रमात ते नेहमीच असायचे. माधव जाधव यांच्या गाण्याला त्यांनी जिवंत केंलं. आम्ही संयोजक म्हणून त्यांच्या कलेला मन:पूर्वक दाद दिली. यामुळे त्यांना खूप आनंद होत असे.
जवाब देंहटाएंअनेक ठिकाणी वनसागर यांची भेट व्हायची. ते भेटायचे तेव्हा स्रीवेषातच असायचे. बरगुंडं व्हयील गं हे प्रचंड आवडलेलं... महात्मा कबीर समता परिषदेच्या कार्यक्रमात ते नेहमीच असायचे. माधव जाधव यांच्या गाण्याला त्यांनी जिवंत केंलं. आम्ही संयोजक म्हणून त्यांच्या कलेला मन:पूर्वक दाद दिली. यामुळे त्यांना खूप आनंद होत असे.
जवाब देंहटाएंगुणवंताच्या वाट्याला असेच काही विधीलिखित असते. याचीब-याचवेळा खात्री होते. लोककलावंत गणेश वनसागरे यांचे वेदनादायी देहावसन मनाला यातना देऊन गेले. या गुणवंत कलावंताला भावपूर्ण श्रद्धांजली.! 💐💐💐
जवाब देंहटाएंएका लोककलावंतांची ना मीडियाने दखल घेतली ना कुणी इतर,जीवनभर लोककलेची सेवा करणाराअवलिया कलाकार आपल्या कलेची अमीट छाप उमटवून गेला,एक कविता आठवते-"अनाम वीरा जिथे झाला तुझा जीवनांत,स्तंभ तिथे ना कुणी उभारला,ना पेटविली वात"
जवाब देंहटाएंकेवळ लोकांना निखळ आनंदाचा धनी करणाऱ्या या कलाकारास मानाचा मुजरा,व भावपूर्ण श्रद्धांजली
गुणी कलावंत असा जाणे वेदनादायीच......
जवाब देंहटाएंएक गुणी कलावंत कोरोनानं गिळला.
जवाब देंहटाएंया बावनकशी कलावंताची ही संस्मरणीय नोंद आहे.
धन्यवाद सर.